Cebula – chroni serce i leczy przeziębienia

Cebula zwyczajna (Allium cepa var. cepa) pochodzi prawdopodobnie z terenów obecnego Iranu, Afganistanu oraz Turcji. Stara turecka legenda wyjaśnia dlaczego cebula i czosnek mają ostry smak oraz niemiły zapach. Otóż gdy szatan został wyrzucony z nieba, tam gdzie postawił lewą nogę kiełkował czosnek, a tam gdzie prawą – cebula.

Była ona uprawiana w Egipcie ponad 3000 lat p.n.e., gdzie zwano ją badjar i uważano za produkt „dodający chęci do pracy”, ale była też przedmiotem kultu. Jej kulisty kształt oraz kręgi w przekroju symbolizowały wieczność. Cebulę wkładano do grobowców faraonów i malowano na ścianach wewnątrz piramid. W starożytnej Grecji i Rzymie uprawiano cebulę na dużą skalę. Zawodnicy przed Igrzyskami Olimpijskimi jedli dużo cebuli na wzmocnienie, pili jej sok oraz nacierali nią ciała.

W średniowiecznej Europie cebula była jednym z głównych warzyw, obok fasoli i kapusty. Przypisywano jej łagodzenie bólów głowy, zapobieganie wypadaniu włosów, stosowano jako lek po ukąszeniu węża. Była tak cenna, że płacono nią czynsz, a także stosowano jako podarunek ślubny. W 1620 r. pierwsi angielscy koloniści zabrali ją do Ameryki Pn.  Wówczas okazało się, że Indianie mają swoją dziką cebulę, używaną jako lek i chętnie jedzoną.

Jej uprawa w Polsce (podobnie jak szczypiorku) miała miejsce w XIV w., a rozpowszechniła się w XVI w. Z liczbą łusek wiązano zapowiedzi łagodnej lub ostrej zimy. W Rosyjskim Ludowym Zielniku z 1871 r. opisano cebulę jako środek zapobiegający „najbardziej zaraźliwym chorobom i morowemu powietrzu”.

Cebula należy do rodziny Liliowatych. Tworzy ona jedną dużą cebulę, która czasem ulega rozszczepieniu na dwie mniejsze. Wszystkie odmiany uprawne należą do tej formy. Warunki klimatyczne Polski są bardzo dobre do uprawy cebuli. Wymaga ona gleb żyznych i próchnicznych.

Dojrzała główka cebuli jest złożona z 2-3 cienkich suchych łusek okrywowych, 4-5 łusek mięsistych, będących organami spichrzowymi oraz ze skróconej łodygi, zwanej piętką, skupiającej stożki wzrostu liści i korzeni. Piętka zajmuje środkową część nasady cebuli. Z jej dolnej części wyrastają korzenie, a z górnej liście. Cebula korzeni się płytko, do 30 cm w głąb oraz do 15-20 cm na szerokość. Ulistnieniem cebuli jest rurkowaty szczypior, a kwiatostanem wielokwiatowy kulisty baldach.

Warto wspomnieć, że oprócz cebuli zwyczajnej występują jeszcze dwie formy: cebula kartoflanka, rozrastająca się w gniazdo, zawierające od kilku do kilkunastu mniejszych cebul (jest to zespół jednej cebuli) i smaku znacznie łagodniejszym od cebuli zwyczajnej oraz cebula szalotka – z jednej posadzonej cebuli wyrasta 4-5 cebul w gnieździe, ale cebule boczne tworzą się oddzielnie.

W 100 g cebuli znajdują się: 90,8 g wody, 37,3 kcal, 2,7 g błonnika, 1,4 g białka, 7,9 g węglowodanów, 0,053 mg wit. A, 0,046 mg wit. B1, 0,04 wit. B2, 0,12 mg wit. B6, 7,4 mg wit. C, 0,26 mg wit. PP, 146 mg potasu, 29,3 mg wapnia, 16,0 mg fosforu, 9,3 mg magnezu, 6,0 mg sodu, 1,9 mg żelaza.

Badania wykazały, że cebula (i inne warzywa cebulowe):

– ogranicza ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe i wieńcowe; zawiera glikozydy, które są toksyczne,ale działają bezpośrednio na mięsień sercowy i zwiększają siłę jego skurczu, co likwiduje zastoje krwi i obrzęki; wraca napięcie naczyń. Prof. Gurewich z Uniwersytetu w Tufts prowadzący badania na pacjentach, którzy przeszli atak serca podawał im cebulę. Okazało się, że surowa cebula (ok. 50 g dziennie już wykazuje korzystne działanie) skłania organizm do produkcji większych ilości cholesterolu HDL, co chroni przed zawałem 70-75% osób. Dotyczy to cebuli surowej, gotowana działa bardzo słabo, a rozgotowana wcale;

– obniża krzepliwość krwi oraz zmniejsza niebezpieczeństwo występowania zakrzepów w naczyniach krwionośnych (składniki w niej zawarte rozkładają fibrynę, nierozpuszczalne białko powstające w czasie krzepnięcia krwi i powodujące skrzepy);

– obniża podwyższone ciśnienie krwi, nadmierną zawartość cholesterolu oraz cukru we krwi;

– dzięki związkom siarki może zapobiegać biochemicznej reakcji łańcuchowej, która prowadzi do ataku astmy;

– ze względu na dużą zawartość cynku, siarki i krzemu wykazuje silne właściwości bakteriobójcze, odkażające, przeciwzapalne i działające korzystnie na błony śluzowe organizmu. W dużym stopniu zapobiega negatywnym skutkom tłustej mięsnej diety, a także pozwala na wydalanie metali ciężkich z organizmu;

– zawiera biotynę, czyli witaminę H (zawierają ją również groch, bób czy kalafior), której niedobór powoduje u małych dzieci zapalenie skóry z łuszczeniem się, objawy niedokrwienia oraz podwyższenie poziomu cholesterolu we krwi;

– dzięki zawartości związków wapnia działa odkwaszająco na organizm człowieka.

Cebula jest dobrze znana i od dawna szeroko stosowana w medycynie ludowej, m. in.:

– sok z cebuli (zmacerowanej z cukrem lub miodem) na przeziębienie i katar. Sok jest też świetnym lekiem zapobiegający powstawaniu skrzepów krwi, żylakom odbytu i nieżytowi jelit;

– zaleca się spożywanie surowej cebuli pokrojonej i skropionej oliwą, na poprawę samopoczucie oraz zapobieganie puchnięciu nóg przy otyłości i niewydolności krążenia;

– według księdza Klimuszki cebula jest najskuteczniejszym lekiem na wrzody i czyraki. Obraną z suchych łusek cebulę należy upiec w całości, rozgnieść na papkę i w bandażu przyłożyć na wrzód; po 8 godzinach zdjąć bandaż, ranę przemyć ciepłym odwarem z rumianku. Wrzód powinien pęknąć, ropa wypłynąć, a rana szybko zagoić,

– miazga ze świeżej cebuli oraz sok leczą rany, oparzenia, odmrożenia, wrzody, urazy, gościec, wysypki, odciski, brodawki, piegi i wągry;

– sok (najlepiej z miodem) zaleca się do picia przy kaszlu, zapaleniu oskrzeli i kokluszu, a przy grypie wkłada się w nozdrza tampony z tartej cebuli w gazie lub wacie (na 15 minut rano, w dzień i wieczorem);

– miazga z tartej cebuli i tartych jabłek z miodem zalecana jest przy stwardnieniu tętnic mózgu;

– nalewka alkoholowa jest skuteczna przy zaparciach i kamicy moczowej,

Przy wszystkich wspaniałych właściwościach cebuli, należy pamiętać, że w stanie surowym jest ona ciężkostrawna i może nie być tolerowana przez niektóre osoby. Jej nadmierne używanie może być szkodliwe w przypadkach ciężkich chorób nerek, wątroby, żołądka oraz serca. Najbardziej lekkostrawna jest cebula gotowana.

Cebulę spożywa się na surowo, gotowaną, pieczoną, smażoną, konserwowaną oraz w postaci suszu. Łatwiej ją obrać, jeśli uprzednio zanurzy się ją w gorącej wodzie. Charakterystyczny ostry zapach i łzawienie występuje po obcięciu korzeni z piętką. Jest to dobre dla oczyszczenia naszych zatok i bakteriobójcze, ale jeśli nie chcemy płakać, najlepiej obciąć piętki po obraniu cebul. Suche łuski zewnętrzne zawierają cenny flawonoid kwercetynę, mającą właściwości rutyny. Stosowana jest ona do farbowania jedwabiu, wełny, lnu i bawełny.

Cebulę należy przechowywać w miejscach chłodnych i przewiewnych. Dlatego w mieszkaniach nie warto robić zapasów tego warzywa. Napoczętą główkę obranej cebuli można przechowywać w lodówce w folii spożywczej z otworami nie dłużej niż dobę.

Źródła:

1) Bogacz K. „Cebula – «trufla» nie tylko dla ubogich”, „Przemysł Fermentacyjny i Owocowo-Warzywny” 2011 nr 3 s. 37,

2) Borowiak J. „Szczypiorek. Cebula z dymki”, Hortpress 2012,

3) Carper J. „Zdrowe serce”, „Vesper” 2010,

4) Chomicz A, Stradecka A. „Bukiet warzyw”, „Świat Książki” 2009,

5) Czikow P., Łaptiew J. „Rośliny lecznicze i bogate w witaminy, PWRiL 1983,

6) Dudek M. M. „Cebula, czosnek i inne”, PWRiL 1985,

7) Lonczak A. „Cebula – warzywo pełne zalet”, „Zdrowa Żywność. Zdrowy Styl Życia” 2009 nr 1 s.14-15,

8) Małachowski A. „Warzywa cebulowe”, PWRiL 1990.

Wpis z 16.06.2014 r.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *